U xơ tử cung khi mang thai là tình trạng khiến nhiều mẹ bầu lo lắng, đặc biệt khi khối u có xu hướng phát triển nhanh do thay đổi nội tiết. Dù phần lớn trường hợp không quá nguy hiểm, nhưng ở một số mẹ bầu, u xơ vẫn có thể gây ảnh hưởng đến quá trình làm tổ, nuôi thai hoặc chèn ép tử cung, làm tăng nguy cơ đau bụng, ra máu hay thai chậm phát triển. Việc hiểu rõ triệu chứng nhận biết, mức độ ảnh hưởng và các hướng xử trí an toàn sẽ giúp mẹ chủ động bảo vệ thai kỳ và giảm thiểu rủi ro trong suốt quá trình mang thai.
Vì sao u xơ tử cung xuất hiện khi mang thai?
Khối u có thể phát triển hoặc to lên rõ rệt trong thai kỳ do nhiều yếu tố liên quan đến sự thay đổi sinh lý của cơ thể mẹ bầu. Những thay đổi này chủ yếu liên quan đến nội tiết tố, lưu lượng máu nuôi tử cung và sự thích nghi của thành tử cung trong quá trình mang thai. Các yếu tố dưới đây là những lý do thường gặp làm u xơ xuất hiện hoặc tăng kích thước khi mang thai.
1. Tác động của hormone estrogen và progesterone tăng cao
Trong thai kỳ, cơ thể mẹ bầu sản xuất lượng lớn estrogen và progesterone để hỗ trợ sự phát triển của niêm mạc tử cung và duy trì thai. Tuy nhiên, chính sự gia tăng mạnh mẽ của hai hormone này cũng có thể kích thích tế bào cơ trơn tử cung phát triển, khiến các khối u xơ sẵn có to lên nhanh hoặc trở nên dễ nhận biết hơn. Đây là lý do phổ biến nhất khiến u xơ tiến triển trong thai kỳ.
Estrogen và progesterone tăng cao trong thai kỳ có thể kích thích tế bào cơ trơn tử cung phát triển
2. Tăng lưu lượng máu nuôi tử cung
Khi mang thai, lưu lượng máu đến tử cung tăng đáng kể nhằm cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai nhi. Sự gia tăng tưới máu này không chỉ nuôi thai, mà cũng nuôi dưỡng cả những mô bất thường như u xơ. Nhờ được cấp máu nhiều hơn, các khối u có thể phát triển nhanh hơn về kích thước so với thời điểm trước khi mang thai.
3. Thay đổi cấu trúc và độ đàn hồi của tử cung
Trong thai kỳ, tử cung phải giãn nở liên tục để phù hợp với sự lớn lên của thai. Quá trình này làm thay đổi cấu trúc mô cơ tử cung, tạo điều kiện cho các khối u xơ nhỏ vốn đã tồn tại phát triển rõ hơn. Những thay đổi cơ học này cũng có thể kích thích sự tăng sinh của tế bào cơ trơn - thành phần chính của u xơ.
4. Yếu tố bẩm sinh và cơ địa của từng mẹ bầu
Một số phụ nữ dễ hình thành u xơ do yếu tố di truyền hoặc rối loạn nội tiết. Thai kỳ với sự thay đổi hormone mạnh mẽ có thể kích hoạt các khối u cũ phát triển hoặc xuất hiện khối u mới. Đây là lý do giải thích vì sao mẹ bầu có tiền sử u xơ cần được theo dõi sát trong suốt thai kỳ.
Triệu chứng nhận biết sớm
Trong nhiều trường hợp, u xơ tử cung không gây triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện tình cờ qua siêu âm thai. Tuy nhiên, một số biểu hiện sớm có thể xuất hiện, đặc biệt khi khối u lớn nhanh hoặc nằm ở vị trí gây chèn ép các cơ quan vùng chậu. Dưới đây là những biểu hiện điển hình của u xơ tử cung mà các mẹ bầu cần nắm rõ:
1. Đau bụng hoặc chuột rút kéo dài
Mẹ bầu có thể cảm thấy đau âm ỉ vùng bụng dưới hoặc những cơn chuột rút tương tự đau bụng kinh. Cơn đau thường xuất hiện khi khối u lớn dần và làm căng mô tử cung, hoặc khi tử cung giãn nở theo sự phát triển của thai, khiến mẹ khó chịu kéo dài hơn so với các cơn đau thai kỳ bình thường.
2. Căng tức hoặc khó chịu vùng bụng
U xơ có thể gây cảm giác nặng bụng, đầy tức hoặc khó chịu ở vùng chậu. Một số mẹ mô tả cảm giác "căng kéo" ở bụng dưới, đặc biệt khi đứng lâu, di chuyển nhiều hoặc khi thai lớn lên khiến tử cung tạo thêm áp lực lên khối u và mô xung quanh.
Mẹ bầu có thể cảm thấy căng tức hoặc khó chịu vùng bụng
3. Táo bón hoặc rối loạn tiêu hóa
Khi u xơ nằm ở mặt sau tử cung, khối u dễ chèn ép trực tràng, gây táo bón kéo dài, đầy hơi hoặc khó đại tiện. Những rối loạn tiêu hóa này thường không cải thiện nhiều dù mẹ điều chỉnh chế độ ăn, khác với táo bón thông thường do thai kỳ.
4. Tiểu nhiều hoặc tiểu khó
U xơ ở mặt trước tử cung có thể gây áp lực lên bàng quang, dẫn đến tiểu nhiều lần, tiểu không hết hoặc cảm giác buồn tiểu liên tục. Một số mẹ còn gặp hiện tượng tiểu khó, tia tiểu yếu do đường ra của bàng quang bị chèn ép.
5. Ra máu âm đạo bất thường
Một số phụ nữ mang thai có u xơ xuất hiện rỉ máu hoặc chảy máu âm đạo lấm tấm. Điều này có thể xảy ra khi u xơ ảnh hưởng đến niêm mạc tử cung hoặc quá trình làm tổ của phôi. Bất kỳ tình trạng ra máu nào trong thai kỳ đều cần được kiểm tra sớm để loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm khác.
6. Đau khi quan hệ
Nếu u xơ nằm gần cổ tử cung hoặc ở đoạn dưới tử cung, mẹ có thể cảm thấy đau, căng tức hoặc khó chịu khi quan hệ tình dục. Cơn đau thường rõ hơn khi thai lớn dần hoặc khi vị trí khối u bị tác động trong quá trình giao hợp.
7. Đau lưng hoặc nặng vùng chậu
Khối u có kích thước lớn hoặc nằm ở vị trí phía sau tử cung có thể tạo sức ép lên dây thần kinh vùng lưng - hông, khiến mẹ đau lưng âm ỉ hoặc cảm giác nặng vùng chậu. Triệu chứng thường tăng khi mẹ đứng lâu, mang vác vật nặng hoặc cuối ngày khi cơ thể mệt mỏi.
U xơ tử cung khi mang thai ảnh hưởng thế nào đến thai nhi và mẹ bầu?
Mức độ ảnh hưởng của u xơ trong thai kỳ phụ thuộc vào kích thước, số lượng và vị trí khối u. Một số mẹ bầu vẫn có thai kỳ bình thường, nhưng khi u xơ phát triển nhanh hoặc nằm gần buồng tử cung, các biến chứng có thể xuất hiện và cần được theo dõi sát. Các biến chứng điển hình gồm:
1. Nguy cơ sảy thai hoặc dọa sảy thai
U xơ có thể cản trở quá trình làm tổ của phôi hoặc chiếm bớt không gian trong buồng tử cung, làm giảm lượng máu nuôi thai trong những tuần đầu. Khi khối u nằm gần vị trí phôi bám hoặc gây co kéo thành tử cung, nguy cơ dọa sảy thai, sảy thai hoặc ra máu kéo dài sẽ tăng lên. Đây là biến chứng thường gặp nhất trong tam cá nguyệt đầu ở mẹ bầu có u xơ.
2. Chuyển dạ sớm hoặc sinh non
Khi khối u xơ phát triển lớn, tử cung phải căng giãn nhiều hơn và dễ bị kích thích co bóp. Điều này có thể khiến cơn gò xuất hiện sớm hơn bình thường, làm tăng nguy cơ chuyển dạ sớm hoặc sinh non. Mẹ bầu có u xơ lớn ở thành tử cung hoặc đáy tử cung cần được theo dõi đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ hai và ba.
3. Vỡ ối sớm (Premature Rupture of Membranes - PROM)
U xơ có thể làm thay đổi cấu trúc buồng tử cung hoặc làm giảm độ bền của màng ối, khiến nước ối dễ bị rò rỉ hoặc vỡ sớm trước khi chuyển dạ. Khi vỡ ối sớm xảy ra, thai nhi có nguy cơ nhiễm trùng, suy thai hoặc sinh non, vì vậy mẹ cần được nhập viện theo dõi ngay lập tức.
Vỡ ối sớm là biến chứng điển hình của u xơ tử cung khi mang thai
4. Xuất huyết trong thai kỳ hoặc trước khi sinh
U xơ nằm gần niêm mạc tử cung hoặc vị trí bánh nhau có thể gây xuất huyết âm đạo ở nhiều thời điểm của thai kỳ. Gần ngày sinh, khối u cản trở sự co hồi hiệu quả của tử cung, dẫn đến xuất huyết nhiều hơn so với thai kỳ bình thường và làm tăng nguy cơ thiếu máu cho mẹ.
5. Ngôi thai bất thường
Kích thước và vị trí u xơ có thể làm thay đổi không gian trong buồng tử cung, khiến thai khó quay đầu về ngôi thuận. Ngôi mông, ngôi ngang hoặc những ngôi thai bất thường khác thường gặp hơn ở mẹ bầu có u xơ lớn, đặc biệt là u nằm ở đoạn dưới tử cung
6. Cản trở chuyển dạ
U xơ ở đoạn dưới tử cung hoặc gần cổ tử cung (các khối u tiền đạo) có thể cản đường ra của thai, làm chậm quá trình chuyển dạ hoặc khiến thai khó lọt. Trường hợp này thường khiến mẹ phải sinh mổ để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.
7. Xuất huyết sau sinh
Sau khi sinh, tử cung cần co hồi tốt để hạn chế mất máu. Tuy nhiên, sự hiện diện của u xơ, đặc biệt là u lớn, có thể làm giảm khả năng co hồi, dẫn đến băng huyết sau sinh. Đây là biến chứng nguy hiểm và cần được xử trí nhanh chóng bởi bác sĩ.
8. Hoại tử u xơ (thoái hóa đỏ)
Khi khối u phát triển nhanh hơn khả năng được cung cấp máu, tình trạng thiếu máu nuôi có thể xảy ra, dẫn đến thoái hóa đỏ. Mẹ sẽ trải qua cơn đau bụng dữ dội, sốt nhẹ, buồn nôn hoặc nôn. Tình trạng này thường gặp trong tam cá nguyệt thứ hai và cần được theo dõi y tế chặt chẽ.
Hướng xử trí u xơ tử cung khi mang thai
Cách xử trí phụ thuộc vào kích thước, vị trí u và mức độ ảnh hưởng. Mục tiêu chính là giảm triệu chứng, theo dõi tiến triển của u xơ và đảm bảo thai kỳ diễn ra an toàn. Dưới đây là những phương pháp can thiệp thường được áp dụng trong thực hành lâm sàng.
1. Trường hợp u xơ có kích thước nhỏ
U xơ nhỏ thường không ảnh hưởng đáng kể đến thai kỳ và hiếm khi gây biến chứng. Vì vậy, hướng xử trí ưu tiên kiểm tra định kỳ và hỗ trợ giảm khó chịu cho mẹ bầu khi cần.
1.1. Siêu âm theo lịch hẹn
Ở trường hợp u xơ kích thước nhỏ, việc siêu âm định kỳ giúp theo dõi tốc độ phát triển của u, đánh giá vị trí u và mức độ ảnh hưởng đến thai. Đây là bước quan trọng để phát hiện sớm các thay đổi bất thường và điều chỉnh kế hoạch theo dõi khi cần thiết.
Siêu âm theo lịch hẹn của bác sĩ giúp theo dõi tốc độ phát triển của u xơ
1.2. Kiểm soát triệu chứng nhẹ
Mẹ bầu có thể cảm thấy đau âm ỉ vùng bụng dưới hoặc những cơn chuột rút tương tự đau bụng kinh. Cơn đau thường xuất hiện khi khối u lớn dần và làm căng mô tử cung. Khi tử cung giãn nở theo sự phát triển của thai, cảm giác khó chịu có thể kéo dài hơn so với các cơn đau thai kỳ bình thường.
1.3. Điều chỉnh sinh hoạt phù hợp
Mẹ bầu được khuyến khích hạn chế vận động mạnh, tránh đứng lâu hoặc mang vác nặng để giảm áp lực lên tử cung. Đồng thời, duy trì chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước và ngủ đủ giấc giúp hạn chế táo bón và giảm cảm giác căng tức vùng chậu.
1.4. Đánh giá khả năng sinh thường
Cuối thai kỳ, bác sĩ sẽ xem xét kích thước và vị trí u xơ để đánh giá khả năng sinh thường. Đa phần u xơ nhỏ không ảnh hưởng đến đường ra của thai, vì vậy mẹ vẫn có thể sinh thường nếu không có yếu tố nguy cơ khác.
2. Trường hợp u xơ lớn hoặc có biến chứng
Khi u xơ có kích thước lớn, nằm ở vị trí nhạy cảm hoặc gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thai, mẹ bầu cần được theo dõi sát hơn và xử trí kịp thời để hạn chế biến chứng.
2.1. Theo dõi sát bằng siêu âm và thăm khám thường xuyên
U xơ lớn cần siêu âm thường xuyên hơn. Bác sĩ theo dõi sát sự thay đổi của khối u và tình trạng thai. Việc này giúp đánh giá kích thước, vị trí u xơ, mức độ chèn ép và các nguy cơ liên quan như thai chậm tăng trưởng, ngôi thai bất thường hoặc lượng nước ối thay đổi. Theo dõi đều đặn cho phép bác sĩ kịp thời can thiệp khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, đảm bảo an toàn tối đa cho mẹ và bé.
2.2. Kiểm soát triệu chứng nặng hoặc thoái hóa đỏ
U xơ lớn dễ rơi vào tình trạng thiếu máu nuôi, dẫn đến thoái hóa đỏ với biểu hiện đau bụng dữ dội, sốt nhẹ, buồn nôn hoặc nôn. Khi đó, mẹ bầu cần được nghỉ ngơi tuyệt đối và điều trị bằng thuốc giảm đau phù hợp theo chỉ định của bác sĩ. Trong một số trường hợp, mẹ có thể cần truyền dịch hoặc theo dõi tại bệnh viện để đảm bảo triệu chứng được kiểm soát ổn định và không ảnh hưởng đến thai.
2.3. Xem xét can thiệp ngoại khoa trong trường hợp đặc biệt
Phẫu thuật bóc u trong thai kỳ chỉ được cân nhắc khi u xơ gây biến chứng nặng như xoắn u, hoại tử không đáp ứng điều trị hoặc chèn ép nghiêm trọng làm ảnh hưởng đến sự phát triển của thai. Can thiệp ngoại khoa trong giai đoạn này tiềm ẩn nhiều nguy cơ, do đó quyết định phẫu thuật phải được cân nhắc rất thận trọng và chỉ tiến hành khi lợi ích vượt trội nguy cơ.
Can thiệp ngoại khoa được cân nhắc khi u xơ gây biến chứng nặng
2.4. Đánh giá phương pháp sinh phù hợp
Gần thời điểm sinh, bác sĩ sẽ đánh giá lại kích thước, vị trí và mức độ ảnh hưởng của u xơ để lựa chọn phương pháp sinh an toàn nhất. Nếu u xơ không cản trở đường ra, mẹ có thể sinh thường. Ngược lại, những trường hợp u lớn ở đoạn dưới tử cung, ngôi thai bất thường hoặc nguy cơ tắc nghẽn đường sinh sẽ được chỉ định sinh mổ để đảm bảo an toàn cho mẹ và bé.
Biện pháp phòng ngừa u xơ tử cung trước và trong thai kỳ
Dù u xơ tử cung khi mang thai là bệnh lý lành tính và khá phổ biến, mẹ hoàn toàn có thể giảm nguy cơ hình thành hoặc hạn chế sự phát triển của u thông qua việc chăm sóc sức khỏe chủ động trước và trong thai kỳ. Những biện pháp dưới đây được xem là hữu ích trong phòng ngừa và kiểm soát u xơ.
1. Khám phụ khoa và siêu âm định kỳ trước khi mang thai
Việc kiểm tra sức khỏe sinh sản trước khi mang thai giúp phát hiện sớm u xơ tử cung hoặc các bất thường khác ở tử cung và buồng trứng. Khi u xơ được xác định từ trước, bác sĩ có thể đánh giá kích thước, vị trí và mức độ ảnh hưởng của khối u để đưa ra kế hoạch quản lý phù hợp. Điều này giúp mẹ chủ động xử trí u xơ trước khi thụ thai, hạn chế tối đa biến chứng trong thai kỳ sau này.
Khám phụ khoa định kỳ giúp phát hiện sớm u xơ tử cung
2. Điều trị u xơ trước khi mang thai (nếu cần thiết)
Tùy vào đặc điểm u xơ, bác sĩ có thể đề xuất điều trị trước khi phụ nữ dự định mang thai, nhằm giảm nguy cơ biến chứng trong thai kỳ sau này. Việc điều trị được cân nhắc khi u có kích thước lớn, gây biến dạng buồng tử cung hoặc ảnh hưởng đến khả năng thụ thai. Các phương pháp có thể được chỉ định gồm:
- Liệu pháp hormone (sử dụng thuốc điều chỉnh nội tiết tố) nhằm tạm thời thu nhỏ u xơ và cải thiện triệu chứng trước khi mang thai.
- Phẫu thuật bóc u xơ tử cung trong trường hợp u lớn hoặc nằm ở vị trí ảnh hưởng đến khả năng mang thai.
- Điều trị bằng siêu âm hội tụ cường độ cao (HIFU) để thu nhỏ u mà không cần phẫu thuật.
- Thuyên tắc động mạch tử cung, hạn chế nguồn máu nuôi u xơ và giúp u nhỏ lại theo thời gian.
Lưu ý rằng các phương pháp này không được áp dụng trong thai kỳ và chỉ thực hiện khi phụ nữ chưa mang thai, sau khi bác sĩ đã đánh giá đầy đủ nguy cơ và lợi ích.
3. Duy trì cân nặng hợp lý
Thừa cân có thể làm tăng nồng độ estrogen trong cơ thể - hormone liên quan đến sự phát triển của u xơ tử cung. Vì vậy, giữ cân nặng trong mức khỏe mạnh thông qua chế độ ăn cân đối và vận động phù hợp giúp giảm nguy cơ hình thành u xơ mới và hạn chế u xơ sẵn có phát triển nhanh hơn. Duy trì cân nặng hợp lý còn hỗ trợ sức khỏe sinh sản tổng thể và tạo nền tảng tốt hơn cho một thai kỳ an toàn.
4. Xây dựng chế độ ăn lành mạnh
Một chế độ ăn khoa học giúp ổn định nội tiết tố và hỗ trợ giảm nguy cơ phát triển u xơ tử cung. Mẹ nên ưu tiên nhóm thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt để cải thiện hoạt động tiêu hóa và hạn chế táo bón - yếu tố có thể làm tăng áp lực vùng chậu. Đồng thời, nên hạn chế chất béo bão hòa, đường tinh luyện và thực phẩm chế biến sẵn để giữ cân nặng ổn định và tốt cho sức khỏe tử cung.
5. Tăng cường vận động và quản lý căng thẳng
Hoạt động thể chất đều đặn giúp điều hòa hormone, cải thiện lưu thông máu và duy trì cân nặng khỏe mạnh. Mẹ có thể lựa chọn các hình thức vận động nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, yoga hoặc thực hành các kỹ thuật thư giãn để giữ tinh thần ổn định.
6. Tránh phụ thuộc vào estrogen ngoại sinh
Một số sản phẩm nội tiết, thuốc bổ sung hoặc liệu pháp hormone có chứa estrogen có thể kích thích u xơ phát triển. Vì vậy, phụ nữ không nên tự ý sử dụng các chế phẩm nội tiết tố khi chưa được bác sĩ thăm khám và chỉ định, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị mang thai.
7. Thăm khám thai định kỳ trong suốt thai kỳ
Khi bước vào thai kỳ, việc tuân thủ lịch khám và siêu âm giúp bác sĩ theo dõi sự thay đổi của u xơ qua từng giai đoạn. Điều này đặc biệt quan trọng để phát hiện sớm các biến chứng như ngôi thai bất thường, thai chậm tăng trưởng hoặc nguy cơ sinh non, từ đó đưa ra hướng xử trí phù hợp để bảo vệ thai kỳ.
Khi nào mẹ bầu bị u xơ tử cung cần đi khám ngay?
Mặc dù nhiều trường hợp u xơ tử cung khi mang thai không gây biến chứng nghiêm trọng, mẹ bầu vẫn cần đặc biệt chú ý đến những dấu hiệu bất thường. Bạn nên đến thăm khám bác sĩ ngay nếu có các biểu hiện sau:
- Ra máu âm đạo bất thường, đặc biệt khi ra máu nhiều hoặc kéo dài.
- Đau bụng dữ dội, đau quặn hoặc cơn đau tăng dần.
- Xuất hiện cơn gò tử cung sớm, dồn dập hoặc đau giống chuyển dạ.
- Thai máy giảm, yếu hoặc không cảm nhận được chuyển động thai.
- Dấu hiệu rò ối hoặc nghi ngờ vỡ ối sớm.
- Sốt, buồn nôn, nôn ói hoặc mệt mỏi nhiều kèm đau bụng.
- Đau lưng dữ dội hoặc đau vùng chậu không giảm khi nghỉ ngơi.
Mẹ bầu nên đến thăm khám bác sĩ nếu ra máu âm đạo bất thường
Kết luận
Không phải lúc nào khối u cũng gây biến chứng trong thai kỳ, nhưng việc hiểu rõ dấu hiệu nhận biết, mức độ ảnh hưởng và hướng xử trí phù hợp sẽ giúp mẹ bầu chủ động bảo vệ thai kỳ. Theo dõi đều đặn, thăm khám đúng lịch và xử lý kịp thời các bất thường là chìa khóa để giảm rủi ro cho cả mẹ và bé. Nếu mẹ có tiền sử u xơ hoặc gặp triệu chứng đáng lo ngại, việc trao đổi trực tiếp với bác sĩ Sản khoa và lựa chọn cơ sở y tế uy tín sẽ giúp thai kỳ diễn ra an toàn và thuận lợi hơn.
Nếu mẹ bầu đang gặp các dấu hiệu nghi ngờ hoặc cần tư vấn chuyên sâu về u xơ tử cung khi mang thai, hãy đến Bệnh viện Đại học Phenikaa để được đội ngũ bác sĩ sản phụ khoa thăm khám, theo dõi và xây dựng kế hoạch chăm sóc thai kỳ an toàn. Bệnh viện cung cấp hệ thống siêu âm hiện đại, phác đồ quản lý thai kỳ tối ưu và dịch vụ tư vấn cá nhân hóa, giúp mẹ yên tâm đồng hành cùng thai nhi trong suốt quá trình mang thai. Bạn hãy gọi ngay hotline 1900 886648 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.
